Το χρονικό μιας κρίσης Ελλάδα-Τουρκίας που δεν είχε τη συνηθισμένη κατάληξη
Η ελληνοτουρκική κρίση των τελευταίων ημερών δεν είναι η πρώτη και σίγουρα δεν θα είναι η τελευταία. Δεν συγκρίνεται όμως με τη νύχτα που κυριολεκτικά φτάσαμε μια ανάσα πριν τον πόλεμο.
Το χρονικό της μεγάλης κρίσης
Οι τουρκικές διεκδικήσεις δεν ξεκίνησαν όταν ο «αέρας πήρε την ελληνική σημαία από τα Ίμια», σύμφωνα με την ατάκα που έμεινε στην ιστορία. Ούτε τον Μάρτη του ’87 όταν έστειλαν το Σισμίκ για «έρευνες».
Ούτε -φυσικά- όταν σχεδόν μία δεκαετία νωρίτερα είχε συμβεί κάτι αντίστοιχο με το Χόρα. Ξεκίνησαν με το κίνημα των Νεότουρκων και την προσπάθεια ανάσχεσης της αναπόφευκτης κατάρρευσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ιστορικά, βρίσκονται ακόμη μια ανάσα από την εποχή που κυριαρχούσαν στην ανατολική μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Από την περίοδο που η Βαλκανική χερσόνησος ήταν η δική τους παιδική χαρά και η Κωνσταντινούπολη το κέντρο (όχι εδαφικά, αλλά ουσιαστικά) του κόσμου τους.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, οι γείτονες σταδιακά επικέντρωσαν τα θέλω τους στο Αιγαίο. Έχοντας χάσει κάθε διάθεση αξίωσης (λόγω του ελέγχου από τις μεγάλες δυνάμεις) για τις πλουτοπαραγωγικές πηγές (βλέπε πετρέλαιο) εκεί όπου κάποτε έκαναν κουμάντο, αντιλήφθηκαν γρήγορα πως αυτή η θάλασσα που μας χωρίζει ήταν ο πιο εύκολος στόχος.
Και σταδιακά, μελετημένα και με ζηλευτή στοχοπροσήλωση δεν σταμάτησαν ποτέ να διεκδικούν πολλά για να κερδίσουν οτιδήποτε που θα τους βοηθούσε να αλλάξουν την ατζέντα.
Αφού, λοιπόν, πήραν όσα ήθελαν στην περίπτωση της Κύπρου, άλλαξαν την τακτική τους δοκιμάζοντας τις αντοχές και τα αντανακλαστικά των «απέναντι» (αυτοί είμαστε εμείς). Δημιουργώντας διαρκώς συνθήκες εικονικού πολέμου, στην πιο περίεργη και φαιδρή περίπτωση ΝΑΤΟϊκών συμμάχων που μπορεί να συναντήσει κανείς.
Ο Ανδρέας και οι Τούρκοι
Στις παρακάτω γραμμές ας προσπαθήσουμε με ανοιχτό μυαλό να διακρίνουμε αναλογίες και όχι συγκρίσεις. Μετά από αυτή την απαραίτητη προς αποφυγή παρεξηγήσεων διευκρίνηση, μπορούμε να πούμε ότι για την Ελλάδα αποτέλεσε ευτυχή συγκυρία που ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πρωθυπουργός όταν ξέσπασε η κρίση με το Σισμίκ το 1987.
Περίπου όπως η ιστορία αποφάνθηκε ότι για τη Μεγάλη Βρετανία ο Τσώρτσιλ ήταν ο σωστός άνθρωπος στη σωστή θέση στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Χωρίς να κρίνει συνολικά την πολιτική διαδρομή του και τα όσα προηγήθηκαν ή ακολούθησαν της σύρραξης. Μιλάμε αποκλειστικά για το σημάδι που αφήνει κανείς σε ένα συγκεκριμένο γεγονός ή τη στάση του σε μια ξεχωριστή κατάσταση.
Και ο Παπανδρέου ως πρωθυπουργός τότε άφησε την προσωπική σφραγίδα του, όπως είχε κάνει και την προηγούμενη φορά που είχε συμβεί κάτι αντίστοιχο. Τη δεκαετία του ’70, λίγο μετά τα γεγονότα στην Κύπρο, βγαίνει σεργιάνι στα ελληνικά χωρικά ύδατα τουρκικό σκάφος, με την αιτιολογία πως θα διενεργήσει σεισμογραφικές έρευνες. Η περίφημη φράση «Βυθίσατε το Χόρα» σκιαγραφεί την αποφασιστικότητά του.
Όπως επιβεβαιώνει ο τότε υπουργός Εξωτερικών (και στενότατος συνεργάτης του Κωνσταντίνου Καραμανλή) είχε επαφή μαζί του με την οποία των ρώτησε αν θεωρούσε πως θα έπρεπε να διακόψει περιοδεία την οποία έκανε, για να επιστρέψει στην Αθήνα.
Μια σαφής ένδειξη -δίχως άλλο- πως ο Ανδρέας Παπανδρέου (τουλάχιστον εκείνης της περιόδου) είχε αντιληφθεί τη σοβαρότητα της κατάστασης και ότι εκτός από βαρύγδουπα συνθήματα, μπορούσε να καταλάβει την ανάγκη εθνικής συνεννόησης και ομοψυχίας για μείζονος σημασίας εθνικά ζητήματα.
